माझं लग्न - माझी भूमिका...

माझं लग्न - माझी भूमिका...

एका मैत्रिणीचा इमेल..".जाती बाहेरच्या लग्नाबद्दल तुझं मत काय ?" साव्विस्तर लिही. जातीतल्या मैत्रिणीने असा अनपेक्षित विचारलेला प्रश्न बघून म्हटला मांदावीच माझी भूमिका एकदाची. मुळात आजच्या काळात मध्यम वर्गी मुलाचा लग्न होणा हेच कठीण होऊन बसलंय. म्हणजे आई वडील निवृत्तीच्या उंबर्यावर आलेले. फार मोठी संपत्ती गाठीशी नाही. खावून पिवून सुखी एवढंच. त्यात हि मुलगा जर का 'आय टी' क्षेत्रात कामाला नसेल, एमबी ए, नसेल तर झालं...त्याचे हालच ! म्हणजे आय-टी च्या महाभागांनी या इतस्र क्षेत्रातल्या ( माझ्या सारख्या) मुलांचे प्रचंड नुकसान केले आहे. कुठल्याही आई बापाला आपली मुलगी हि संपन्नता असलेल्या घरात नांदावी असाच वाटणार. त्यातही आय टी वाल्यांचे गालेलात्था पगाराचे आकडे आणि परदेशी जाण्याची संधी या दोन बाबी कुठल्याही मुलीला मोहात पाडणाऱ्या. म्हणजे मुळात ज्यांच्याशी लग्न करायला हरकत नाही अशा मुलीच मोठ्याप्रमाणावर कुणाही मध्यम वर्गीय मुलाकडे पाठ फिरवणार. इथे मध्यम वर्गीय म्हणजे २० ते २२ हजार पगार घेणारी मुलं. बरं येव्हड्या पगार साठी ती मुलं हि आपल्या घरा दारा पासून लांबच राहतात. म्हणजे अगदी कुणी एखादी मुलगी लग्न साठी चालून आली, घराच्य्नी आग्रह धरला तरी आपल्या पगारात हे सगळा कसा भागणार ?हा प्रश्न संभाव्य उपवरांना (विचारी) छाळातोच. एकदम काही पगार ३०-४० हजार होणार नाही हे त्यांना पक्का माहित असतं. म्हणजे दोनच पर्याय नजरे समोर..एक म्हणजे तारेवरची कसरत करत जी कोणी मुलगी येईल ( अर्थातच ती आणि कामी उत्पन्न गटातली आणि तुलनेने कमी शिकलेली असणार..) ती ला हो म्हणून संसार करायचा. किंवा नोकरी करणारी मुलगी शोधायची. म्हणजे निदान आर्थिक गणिताचा प्रश्न मिटला.

माझ्या दृष्टीने आयुष्यातल्या अत्यंत महत्वाच्या निर्णयात इतर अनेक बाबी या प्रामुख्याने तपासल्या गेल्या पाहिजेत. म्हणजे 'दोघांचे' विचार जुळतात का ? एकत्र येण्यामागे निव्वळ शारीरिक आकर्षण हे कारण आहे, का खरोखर विचारांची- जाणिवांची ओढ आहे ? कुणी जर का प्रेमात पडलेले असतील तर त्यांनी साथीदाराच्या गोड गोड बोलण्यापेक्षा अवघड प्रसंगी, अपयशाच्या काळात खंबीर पणे आपल्या पाठी ठाम उभा राहण्याची क्षमता आपल्या संभाव्य साथीदाराची आहे का ? हे आधी तपासायला हवं. वेळ प्रसंगी कान पकडून तूझ चुकतंय हे सांगायचा धाडस हवं. आणि फार महत्वाचा म्हणजे आपण सोडून इतरांशी तिचं / त्याचा वागणं बोलणं कसा आहे ? याची स्पष्ट कल्पना असली पाहिजे. अनोळखी व्यक्तीशी लग्नगाठ बांधण्यापेक्षा परिचयातल्या मुलीशी जी मला खूप छान समजून घेते अशा मुलीशीच मी लग्न करीन. अर्थात जातीतल्याच-'कोकणस्थ ब्राह्मण ' असलेल्या मुलीशीच.

आता तुमच्या मनात येणाऱ्या 'का'? या प्रश्नाचा माझा वीस्लेषण असं- आचार- विचार, वाणी- उच्चार, आवड आणि आहार या बाबतीत माझ्या ज्या अपेक्षा आहेत त्या माझ्याच जातीतल्या साथीदाराकडून पूर्ण होतील अशी माझी धारणा आहे. आणि एक, जाती बाहेरच्या लग्नाचा प्रसार आणि समर्थन करणाऱ्या तमाम मंडळीनी खुशाल आपल्या पेक्षा खालच्या जातीतील मुलीशी लग्न करावा. त्यांचं मन राखण्यासाठी मी माझा निर्णय बदलणार नाही ! माझा इतर जातींना / धर्मांना बिलकुल विरोध नाही. पण मी माझ्या स्वत्वाला टाकून त्यांना गोंजारणार नाही हे निश्चित. आम्ही ब्राह्मणांनी स्वत्व सोडला म्हणून इतरांच्या नजरेतला मान कमी झाला. आपण व्यवस्थित राहिला तर इतर जातीची लोकच आपली जास्त काळजी घेतात हा माझा अनुभव आहे.

लग्नात होणार्या दाग-दागिने, कपडे , विडिओ शूटिंग, खोटं खोटं हसून केला जाणारा फोटो शूट इत्यादी खर्चिक बाबींना माझा तीव्र विरोध आहे. सामारांभातली सहजता या गोष्टींमुळे निघून जाते. विधी बाजूला राहतात, नको त्या गोष्टींचा स्तोम माजत. वरातीतला नाचकाम-धांगड धिंगा या सगळ्या मला ना पटणार्या बाबी आहेत. असो. वधु पक्षा कडून होणार्या खर्चात 'आपल्या परिचितांची' जेवणावळ घालण्याची वर पक्षाची प्रथा तर मला माझ्या लग्नात मोडूनच काढायची आहे. नसते मान-पान लुडबुडू नं देता कमी खर्चात आणि अधिक आनंदात विवाह करणं निश्चित शक्य आहे.
फक्त कुणा 'एकीचाच'-
'उपवर' - गुरुप्रसाद खाडिलकर.
९५६१४३४९८८
नंदुरबार दुपोरी १२.३० वा

रुखरुख ...आणि एक व्हालेनटाइन

रुखरुख ....
हळूहळू चढणाऱ्या गंजा प्रमाणे काही गोष्टींची खंत अलगद मनामध्ये साठत जाते. आपल्याच नकळत. पुन्हा दुसर्या गोष्टीवर नाराज होवून हिरमुसून बसल्यावर मग लक्षात येत जाते हळुवार पणे, साठलेली खंत. नाराज होणं हि दोन प्रकारचा- एक तर अत्यंत दुखी झाल्यावर वाट्याला येणारा एकटेपण जाणवून देणारा, किंवा कितीही खुश असलो तरी त्या ख़ुशी मध्ये अनिकुणी तरी ताबडतोब सामील झालाच पाहिजे अशी इच्छा असूनही ते घडत नाही त्यावेळी जाणवणारं. म्हणजे नेमका आत्ता माझ्या मनात जे सुरु आहे ते हेच...लिहायचा आहे ते आणि मी जे लिहितोय ते यांचा मेळ बसत नाहीये. मनातला मूळ मुद्दा आणि प्रत्यक्ष वस्तुस्थिती यांच्या अधे- मध्ये अडकायला होतं. हे अडकणा जसा आपल्या हाती नाही तसाच त्यातून बाहेर येवून मुक्त विहार करणं हे हि आपल्या हाती नाही. बद्धता आणि मुक्तता अनुभवणं एव्हढंच आपण करू शकतो. बाकी सर्व ईश्वराधीन.
जवळ भ्रमणध्वनी असून, क्रमांक, पुरेसे पैसे शिल्लक असूनही काही वेळा...(बर्याच वेळा) हवं त्या क्षणी आपल्याला हवं त्या व्यक्तीशी बोलता येईलच असाही नाही ! कधी संपर्कच होत नाही, तर कधी मुद्दाम उत्तर दिला जात नाही. कारणं बदलत राहतात , परिणाम तोच होतो." कृपया थांबा थोड्या वेळाने संपर्क करा आपण प्रतीक्षित आहात....". नोकरी साठी दिलेल्या परीक्षांपासून, कुणा खास मैत्रिणी च्या सहवास सोडा - ओ संवादासाठी देखील आम्हीच कायम प्रतीक्षित.....वा रे दुनिया दारी..........!!!
रेल्वे च्या तिकीटा पासून ते, व्हालेनटाइन च्या स्वप्नातीत गुलाबा पर्यंत आम्ही कायम प्रतीक्षितच...ते हि हा विश्वास ठेवून कि जे होतं ते चांगलाच होता...!!! वा हे बरं आहे , आम्ही चांगुल पणावर मारे विश्वास ठेवून वयाची पंचीवीस वर्ष ( कमीत कमी ९ व्हालेनटाएन ) फुकट घालवली..तरी आमच्या चांगुल पणावर भाळणारी आम्हाला कुणी भेटलीच नाही अजून...फक्त दोन जणांचीच चर्चा जोरात...सालाबाद प्रमाणे त्याला विरोध करणारे, आणि प्रेमात बरबाद झालो तरी हरकत नाही प्रेम करायचंच असं ठरवून रिंगणात (बोटातल्या )उतरणारे ! आम्ही दोन्हीकडे प्रतीक्षितच ...!
निर्व्यसनी असणं, मितभाषी असणं, आणि मुख्य म्हणजे व्यवहारी असणं हे सर्व सदगुण म्हणजे गुलाबा पासून दूर ठेवणारे काटे असतात हे जर का लहानपणी कळला असता तर...... मारे आम्ही आज असे एकाकी असे लेख लिहित का बसलो असतो ? मस्त उद्याची तयारी करत बसलो असतो कि..!
पण काय करता ... नशिबान थट्टा आज(वर) मांडली ...!
बहुतेक एकाकी पणाने आमच्या नशिबाला लाल गुलाब देवून वश केला असावं..व्हालेनटाइन च्या जन्मा आधीच.. !

शिक्षण पद्धती - एक चिंतन !

शिक्षण पद्धती - एक चिंतन !
पहिली पासून सुरु झालेला पुस्तकी शिक्षण थांबून काही महिने झाल्यावर जेव्हा नोकरीला लागलो त्या दिवसापासून मनामध्ये दबा धरून राहिलेला एक विचार म्हणजे आपली शिक्षण पद्धती किती बरोबर आणि किती चूक ? शाळेत शिकताना मनात वाटायचं कि याचा पुढे खूप उपयोग होतो, म्हणूनच आपल्याला शिकायचं आहे. काही तरी उपयोग नक्की होईल. आज मागे वळून बघताना असं वाटता कि उपयोग झालाच पण तो योग्य नाही झाला.
म्हणजे साधी गोष्ट, ते- निबंध,चूक कि बरोबर,कारणे द्या, समीकरणे सोडवा..सनावळ्या पाठांतर, घटना क्रमानुसार लिहा, साव्विस्तर उत्तरे द्या,...इत्यादी इत्यादी..गोष्टींमध्ये अडकून पडलेली ती बालपणाची अनमोल १५ ते १६ वर्षे अक्षरशः पाण्यात गेली असं वाटण्याजोगी परिस्थिती निर्माण झाली आहे.
बेंबीच्या देठापासून ओरडून म्हटलेला जण गण मन, वंदे मातरम, हम सब भारतीय हैं ...१५ ऑगस्ट २६ जानेवारी ला आलेल्या राजकीय पाहुण्यांची भाषणे ( ते फार कर्तुत्ववान आहेत असं मानून ) ऐकण,, एन सी सी - चि परेड..कविता पाठांतर, शुद्धलेखनाच्या वह्या तोंडी परीक्षा ..सगळं सगळं फूकट गेलं. म्हणजे त्या वेळी मनावर बिन्बवलेले आदर्श, आणि आजचे वास्तवातले 'आदर्श' यात इतकी मोठी तफावत आहे कि मुलांना शाळेत पाठवावा का ? आणि पाठवायचाच तर कुठल्या ? आणि कशासाठी ?
माझ्या सुदैवाने पहिली पासून एम एस सी पर्यंत शिक्षणावर झालेला खर्च हा परवडणारा होता. अभ्यास क्रम कंटाळवाणा असला तरी ते शिकवणारे शिक्षक समर्पित वृत्तीचे होते ( अर्थातच काही ), त्या मूळे त्यांच्या कडूनच जास्त शिकता आलं. पण ज्या गोष्टीशी घेणं ना देणं त्या गोष्टी करण्यात हि वर्ष का वाया घालवली हे अजूनही कळत नाही. असं असताना, पुढच्या पिढीला याच पद्धतीत शाळेत पाठवणं म्हणजे 'ये रे माझ्या मागल्या 'होईल. त्यात आता बालवाडी पासून असलेली फी चि रक्कम, शाळेपर्यंत रिक्षा / टेक्सी मधून कोंबून नेणा आणि आणणं, अकारण धरला जाणारा इंग्रजी माध्यमाचा आग्रह, आणि सरते शेवटी हे सर्व कशा साठी ? हा अनुत्तरीत राहणारा प्रश्न. या सर्व परिस्थितीत काय काय करता येईल याचा विचार चक्र सतत डोक्यात फिरत असतं.
मुळात भारतातील शिक्षण पद्धती हि कुणा साठी काम करते हा महत्वाचा मुद्दा आहे.आपण ज्या नोकरीच्या संधी पर्यंत पोचण्या साठी या शिक्षणाचा आग्रह धरतो ती संधी म्हणजे नेमका काय आहे हे आधी जाणून घेतला पाहिजे. आज च्या घडीला ८० % नोकर्या ह्या येन केन प्रकारेण इतरांची हमाली करण्याच्याच आहेत. आणि हि हमाली करवून घेणारे जे ठेकेदार आहेत ते त्यांच्या पिढ्यान पिढ्यांची सोय करून केव्हाच मालामाल झालेले आहेत. त्यांच्या उद्योग धंद्यांची आणि इतर व्यवहारांची हमाली करू शकणा मनुष्यबळ तयार करणं येवढा एकाच लक्ष्य ठेवून सारी यंत्रणा राबवली जात आहे.आपण उगाचच खुश होत असतो..नोकरीच्या पदा वर आणि पगारावर..!
बरं माझा आक्षेप किंवा चिंतेचा विषय हा दोन्ही प्रकारे आहे. एक ज्यांच्या लेखी या हमालीला पर्याय नाही. ती करावीच लागणार.या मानादालीन साठी मला असं वाटता कि अभ्यास क्रमा मध्ये काही बदल घडवावेच लागतील. जसे कि- प्रत्येकाला पहिली पासून शिकवायचा कि हा देश जाती- पातीचा आहे, इथे सगळीकडे असमानता आहे. दुसर्याच्या तोंडाचा घास पळवायची तयारी असेल तरच तुम्ही जिवंत राहाल. देशाशी प्रतारणा करणं म्हणजे पुण्य कर्म आहे. बेफाम पैसा आणि प्रसिद्धी मिळवण्या साठी कुठल्याही थराला जाण्याची तयारी तुम्ही ठेवायला हवी. पैसा प्रसिद्धी मिळाल्यावरही इथे इन्कम टैक्स चुकवणं, म्हणजे जणू क्रांती कार्य आहे.जितका जास्त आत्मसन्मान तुम्ही गहाण ठेवाल तितक्या प्रमाणात तुमचं भलं होईल. इथे जितका चांगल्या प्रकारे तुम्ही खोटं बोलाल तितक्या लवकर तुमचं उत्कर्ष होईल. दारू पिणं, सिगारेटी फुकण , कमीतकमी कपड्यातल्या बायका फिरवणं, आणि जास्तीत जास्त अंगप्रदर्शन करणं हे अत्यंत आवश्यक आहे. पैसा आणि पैसा हेच तुमचं लक्ष्य असला पाहिजे. इत्यादि गोष्टी ह्या 'मूल्य' शिक्षणाच्याच तासाला मुलांना समजावून सांगितल्या पाहिजेत. ए.राजा., कलमाडी, लालू यादव,यांच्या कर्तुत्वाचे धडे, शरदाची कायम कात्रजच्या घाटातून झालेली सुटका, ललित मोदींपासून ते इतर अनेक दूरच्या ओळखीच्या लोकांशी त्यांनी केलेले यशस्वी तह, वयस्कर पंत प्रधानांनी सरकार चालवण्यासाठी म्हणून केलेला ७०००० कोटी रुपयांचा त्याग.. इत्यादी गोष्टी मुलाबालांकडून घोटून घेतल्याच पाहिजेत. मुला बाळांना, 'आदर्श' सारख्या वास्तू त घेवून जावून प्रेरणा दिली गेली पाहिजे. अशा पद्धतीने मुला बाळांची सर्वंकष तयारी करून घेवून मग त्यांच्या निर्लज्ज पणा नुसार वर्गवारी करून त्यातूनही जे अधिकाधिक लाच देवू शकतील त्यांची एक राष्ट्रीय स्तरावर सामायिक परीक्षा घेवून मगच त्यांना विशेष शिक्षणासाठी परेदेशी विद्यापिथान्माधेही प्रशिक्षण देण्यात यायला हवे. या साठी कराची स्थित 'डॉन' चे विद्यापीठ हे आय आय अहेमदाबाद च्या तुल्यबळ समजले जावे. इथपर्यंत पोचण्याची क्षमता नसलेल्यांनी देशात असलेल्या फुटकळ संधी जसे- मार्केटिंग, सेलिंग, बँकिंग, इन्सुरंस या मध्ये नशीब आजमावून पाहावे. त्यातही गुलामीत स्वातंत्र्य उपभोगण्याची इच्छा असलेल्यांनी आय टी कंपन्या मध्ये काम करावे. हा बदल आजच्या घडीला नोकरी लागल्यावर मानसिकतेत करणं हे खूप कठीण जातं. सबब सतत 'बिनडोक' सुधारणा करणाऱ्या शिक्षण खात्याने वरील सूचनांची दखल घेवून अमुलाग्र बदल घडवल्यास पहिल्या दिवसापासून आदर्श गुलाम तयार होतील.
पर्याय दोन- ज्यांना हमाली मंजूर नाही- अशांसाठी किमान खालील; बदल शिक्षणात झालेच पाहिजेत.
किमान १-२ नव्या भाषा,( परदेशी भाषांकडे वळण्या पूर्वी भारत भूमितील अन्य भाषा शिकणा अधिक उत्तम ), क्रिकेट वगळून इतर खेळ खेळण्यासाठी पुरेशी जागा, आणि प्रशिक्षक, क्लासेस , गाईड आणि व्यवसायांची भंपक गिरी ताबडतोब बंद करून संगीत, कला, वांग्मय, गायन..इत्यादी गोष्टींसाठी विशेष साहाय्य आणि प्रोत्साहन. जगावर भारतीयांचा राज्य अशा बातम्या एकीकडे आणि भारतामाधुनच गायब होणारं भारतीयपण, हेच भारतीयत्व जपण्यासाठी भारतीय वेशभूषेचा प्रसार आणि प्राधान्य. खाणं - पिणं उच्चार या सर्वांमध्ये ज्येष्ठांचा मार्गदर्शन घेवून भारतीयत्वाचा मूळ गाभा कायम राखणं-जतन आणि संवर्धन."चूक ते चूक " म्हणण्याचा सामर्थ्य असलेली सशक्त पिढी घडविण्यासाठी मनोबल- तपोबल वाढविणारी शिक्षण पद्धती आज देशाला हवी आहे. 'प्रामाणिक' माणसा घडविण्याचा आव्हान पेलू शकणारी शिक्षण पद्धती तयार होण्यासाठी राजकीय हस्तक्षेप आणि बाजारू शिक्षण पद्धती बंद होणा अत्यंत आवश्यक आहे.
वर सुचवलेले दोन्ही कडचे बदल प्रत्यक्षात येणं कठीण असला तरी आपण आपल्या मनाशी ठरवला तर आपल्या पाल्यावर तरी 'जाणीवेचा' संस्कार करू शकता. मृगजळामागे धावण्यास आपण त्याला प्रवृत्त करू नाकं. तो पळत असेल तर, आपण पुढे होवून त्याला जल, आणि मृगजळ यातला फरक ओळखायला शिकवा. तो त्याचं स्वत्व विसार्ण्यापुर्वी .